PRP'nin Kullanım Alanları: Bilimsel Kanıtlar Işığında Platelet Rich Plasma Tedavileri

Giriş

Trombositten Zengin Plazma (Platelet-Rich Plasma, PRP), hastanın kendi periferik kanından santrifügasyon yöntemiyle elde edilen, bazal plazma konsantrasyonunun 4–8 katı trombosit içeren otolog bir biyolojik üründür. Trombositler aktivasyonları sırasında PDGF (Platelet-Derived Growth Factor), TGF-β (Transforming Growth Factor-Beta), VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) ve IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1) başta olmak üzere çok sayıda büyüme faktörü ve sitokin salgılar. Bu mediyatörler fibroblast proliferasyonunu, anjiyogenezi, kollajen sentezini ve doku yeniden şekillenmesini düzenleyerek rejeneratif süreci destekler.

Son on beş yılda PRP, ortopediden dermatolojiye, ağız-diş-çene cerrahisinden ürolojiye uzanan geniş bir klinik yelpazede araştırılmış ve uygulanmıştır. 2025 yılında yayımlanan ve PubMed, Scopus, Embase ile Cochrane Library veri tabanlarını kapsayan kapsamlı bir sistematik derleme, 2009–2024 yılları arasında yayımlanan 153 araştırma makalesini analiz ederek PRP'nin farklı klinik disiplinlerdeki etkinliğini değerlendirmiştir. Bu yazıda söz konusu literatür bulguları, kullanım alanları bazında özetlenmektedir.

1. PRP'nin Kullanım Alanları: Ortopedi ve Spor Hekimliği

PRP'nin en köklü kullanım alanı ortopedidir; özellikle osteoartrit ve tendinopatiler üzerindeki etkinliği kapsamlı RKÇ verileriyle desteklenmektedir.

Diz Osteoartriti

2025 yılında yayımlanan ve 2013–2025 döneminde yapılan 40 yüksek kaliteli çalışmayı kapsayan bir derleme, lökosit içermeyen PRP (LP-PRP) uygulamalarının hialiüronik aside ve kortikosteroid enjeksiyonlara kıyasla — özellikle hafif-orta evre OA'da (Kellgren–Lawrence evre I–III) — ağrı azaltımı ve fonksiyonel iyileşme açısından üstün sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur. Aynı derleme, LP-PRP ile LR-PRP (lökosit-zengin PRP) arasındaki biyolojik farkı vurgulayarak optimal formülasyonun hastaya ve hastalık evresine göre belirlenmesi gerektiğini savunmaktadır.

Cureus'ta Mart 2025'te yayımlanan ve 2019–2024 yılları arasındaki randomize kontrollü çalışmaları Cochrane Risk of Bias Aracı ile değerlendiren sistematik bir derleme, intraartriküler PRP enjeksiyonlarının semptomatik diz OA'sında hem ağrı hem fonksiyon skorları üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı iyileşmeler sağladığını ve güvenlik profilinin kortikosteroidlerle karşılaştırılabilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Tendinopatiler

ScienceDirect'te Mayıs 2024'te yayımlanan ve 18 RKÇ'yi inceleyen ortopedi odaklı sistematik bir meta-analizde gluteal tendinopati için değerlendirilen üç RKÇ'nin tamamı uzun vadede ağrı ve fonksiyonda belirgin iyileşme bildirmiştir; iki yıllık takip süresiyle literatürdeki en uzun sonuçlar arasında yer almaktadır. Rotator manşet tendinopatisi açısından ise güncel kanıt, bütünlüğü korunan inflamatuvar tendinopatilerde güçlü fayda sağlarken tam kat yırtık tamiriyle kombinasyonunun standart hale gelmesi için henüz yeterli uzlaşının oluşmadığına işaret etmektedir.

Klinik not: Diz OA'sında LP-PRP, inflamatuvar tendinopatilerde ise aktivasyonsuz veya minimal aktive PRP protokolleri ön plana çıkmaktadır. Formülasyon seçimi, endikasyon kararı kadar belirleyici bir değişken olarak değerlendirilmelidir.

2. Estetik Dermatoloji

PMC'de 2024 yılında yayımlanan ve PRISMA kılavuzlarına uygun yürütülen sistematik bir derleme, PRP'nin estetik dermatoloji alanındaki dört temel uygulamasını kapsamlı biçimde değerlendirmiştir.

Cilt Yenileme

Cilt yenileme çalışmalarında PRP uygulamasını takiben kolajen yoğunluğunda ve genel cilt görünümünde belirgin iyileşmeler bildirilmiştir. Etki mekanizması, fibroblastların PDGF ve TGF-β aracılığıyla uyarılmasına ve ekstraselüler matriks yeniden yapılanmasının hızlandırılmasına dayanmaktadır.

Saç Restorasyonu

Saç dökülmesi uygulamalarında incelenen çalışmalar, PRP uygulamasının ardından tedavi uygulanan alanlarda ortalama 18–27,7 saç/cm² artış sağlandığını göstermiştir. Etki, saç foliküllerindeki kök hücre proliferasyonunun ve perifolliküler anjiyogenezin büyüme faktörleri aracılığıyla desteklenmesiyle açıklanmaktadır.

Yara İyileşmesi ve Yağ Doku Greftleme

PRP, diyabetik ülserler de dahil olmak üzere çeşitli kronik yara tiplerinde iyileşmeyi hızlandırmıştır. Yağ doku greft uygulamalarında ise PRP ile kombine protokollerin greft tutunmasını ve entegrasyonunu anlamlı ölçüde artırdığı gösterilmiştir.

Klinik not: Mevcut literatür, farklı hazırlama yöntemleri ve uygulama protokolleri nedeniyle önemli heterojenite içermektedir. Randomize, kontrollü, geniş örneklemli çalışmalara duyulan ihtiyaç sürmektedir.

3. Rejeneratif Tıp: Periodontal ve Kemik Doku

Wiley Online Library'de 2025 yılında yayımlanan ve PRP/PRF ile kollajen kombinasyonlarını değerlendiren sistematik bir derleme, 26 klinik çalışmayı analiz etmiştir. Gingival resesyon, periodontit, tendon yaralanmaları, kemik rejenerasyonu, periferik sinir tamiri ve kronik ülser gibi farklı endikasyonları kapsayan bu çalışmaların büyük çoğunluğu olumlu klinik sonuçlar bildirmiş; hiçbirinde ciddi advers olay raporlanmamıştır. PRP'nin Kullanım Alanları konusunda.

Oral ve maksillofasiyal cerrahide PRP ve türevleri (A-PRF, L-PRF, CGF), kemik greft materyalleriyle kombinasyon halinde kullanımda anlamlı klinik kazanımlar sağlamaktadır. İlaçla ilişkili çene osteonekrozunun (MRONJ) cerrahi yönetiminde adjuvan otolog trombosit konsantreleri, son yıllarda önem kazanan bir yaklaşım olarak gündeme gelmiştir.

4. Periferik Sinir Hasarı

Frontiers in Evidence-Based Medicine'de Eylül 2025'te yayımlanan kapsamlı bir derleme, PRP'nin periferik sinir yaralanmalarındaki terapötik potansiyelini değerlendirmiştir. PRP'nin PDGF, VEGF, TGF-β ve IGF-1 salgısı aracılığıyla aksonal büyümeyi hızlandırdığı, skar dokusunu azalttığı, Schwann hücre proliferasyonunu uyardığı ve nöropatik ağrıyı hafifleterek hem duysal hem motor fonksiyonların geri kazanımını desteklediği gösterilmiştir. Biyomateryal iskeletler ve cerrahi tekniklerle kombinasyonun sinerjistik sonuçlar doğurduğu vurgulanmıştır.

5. Kalite Kontrolü ve Standardizasyon: Klinisyen için Kritik Değişkenler

JCM'de Ağustos 2024'te yayımlanan ve 5.726 hasta içeren 75 RKÇ'yi değerlendiren sistematik bir derleme, PRP çalışmalarındaki başlıca metodolojik sorunu net biçimde ortaya koymuştur: hazırlama yöntemlerindeki yüksek variabilite.

Klinik pratikte sonucu belirleyen başlıca değişkenler şunlardır:

• Trombosit konsantrasyonu: Bazal konsantrasyonun en az 4–5 katı gereklidir; aşırı konsantrasyon paradoksal inhibisyona yol açabilir.

• Lökosit içeriği: LP-PRP ve LR-PRP endikasyona göre farklı etki profilleri sergilemektedir.

• Aktivasyon yöntemi: Trombin, kalsiyum klorid veya kolajenle aktivasyon ile aktivasyonsuz protokollerin etkinliği endikasyona göre değişmektedir.

• Hacim ve uygulama sıklığı: Pek çok çalışmada 2–3 hafta arayla 3 seans protokolü benimsenmiştir.

• Hasta değişkenleri: Yaş, kullanılan ilaçlar, altta yatan hastalık ve yaşam biçimi faktörleri trombosit fonksiyonunu etkilemektedir.

Bu değişkenlere sistematik yanıt vermek amacıyla 2024 yılında William–Eqram PRP Quality Reporting Scoring System (WESS-PQR) geliştirilmiş ve kullanımı önerilmektedir.

Sonuç ve Klinik Çıkarımlar

PRP; diz osteoartriti, tendinopatiler, saç restorasyonu ve yara iyileşmesi başta olmak üzere birden fazla klinik alanda Level 1–2 kanıt düzeyinde etkinlik verisiyle desteklenen, güvenlik profili yüksek bir otolog rejeneratif tedavi seçeneğidir. Bununla birlikte, literatürün en önemli kısıtı formülasyon ve protokol heterojenitesidir; bu durum çalışmalar arası doğrudan karşılaştırmayı güçleştirmekte ve hasta bazlı optimizasyonu zorunlu kılmaktadır.

Kanıt ışığında klinik öncelikler:

1. Endikasyona uygun PRP fenotipinin seçilmesi (LP-PRP vs. LR-PRP)

2. Sertifikalı, validasyonlu hazırlama kitlerinin kullanımı

3. Trombosit konsantrasyonu ve hücre sayımının rutin takibi

4. Standart uygulama protokollerine uyum ve hasta bazlı sonuç kaydı

Kaynaklar

1. Systematic review on PRP clinical applications. Tandfonline / Hematology. 2025. DOI: 10.1080/16078454.2025.2549159

2. Asubiaro et al. PRP in Aesthetic Dermatology. PMC / Cureus. 2024. PMC11391108

3. Rahman E et al. PRP Quality, Evaluation, Evidence and Enforcement. J Clin Med. 2024;13(15):4571. DOI: 10.3390/jcm13154571

4. Diaz Haaz et al. PRP vs Corticosteroid in Knee OA. Cureus. 2025. PMC12010028

5. PRP for Knee OA — Narrative Review 2013–2025. PMC. 2025. PMC12156035

6. Bennett NT et al. PRP in Orthopaedics: Systematic Review of RCTs. ScienceDirect. 2024.

7. PRP in Rotator Cuff Tendinopathy. Joint Diseases Relat Surg. 2024. PMC11128950

8. Shang K, Liu Y et al. PRP in Peripheral Nerve Injury. Front Evid Based Med. 2025. PMC12500476

9. PRP/PRF and Collagen in Regenerative Medicine. PMC. 2025. PMC12794683

Bu yazı bilimsel literatürün genel bir derlemesini sunmakta olup tıbbi öneri niteliği taşımamaktadır. Klinik karar verme sürecinde güncel kılavuzlar ve bireysel hasta değerlendirmesi esas alınmalıdır.